|
There are no translations available.
Kierownik pracowni
dr hab. Jadwiga Waniakowa, prof. IJP PAN
Kontakt
Adres: al. Mickiewicza 31
31-120 Kraków
tel.: 12 632-56-92 w. 201
fax: 12 - 632-87-13
email:
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
Skład pracowni
- prof. nadzw. dr hab. Jadwiga Waniakowa, prof. IJP PAN
- dr Helena Grochola-Szczepanek
- dr Bogumił Ostrowski
- mgr Przemysław Dębowiak
Z pracownią ściśle współpracują
- prof. Jan Basara
- prof. Janusz Siatkowski
Zakres badań
Pracownia Geografii Lingwistycznej została powołana w Instytucie Języka Polskiego PAN dnia 1 stycznia 2005 roku. Kontynuuje ona prace dawnej Pracowni Ogólnosłowiańskiego Atlasu Językowego. Jej zadaniem są wszelkie prace ze strony Polski związane z Ogólnosłowiańskim atlasem językowym i Atlasem języków Europy (Atlas Linguarum Europae - ALE).
Dorobek
OGÓLNOSŁOWIAŃSKI ATLAS JĘZYKOWY (OLA)
1. Charakterystyka
- Ogólnosłowiański atlas językowy (OLA) obejmuje wszystkie języki słowiańskie;
- atlas dostarcza danych materiałowych zarówno do rozważań diachronicznych (etnogeneza Słowian, wczesne podziały dialektalne słowiańskiego obszaru językowego, powstawanie poszczególnych grup i języków słowiańskich), jak i synchronicznych, związanych z typologią językową (analiza fonologiczna, morfologiczna i semantyczna);
- dotychczas wydane tomy OLA pozwoliły na rozstrzygnięcie wielu spornych kwestii ze słowiańskiej fonetyki porównawczej oraz na uściślenie zasięgów poszczególnych faktów fonetycznych;
- atlas stanowi dobrą podstawę dla szczegółowych badań leksykalnych, jak choćby wydane niedawno książki:
B. Falińska, Leksyka dotycząca hodowli na mapach Ogólnosłowiańskiego atlasu językowego, I. Substantiva, II. Verba i adiectiva, Białystok 2001.
J. Siatkowski, Studia nad wpływami obcymi w Ogólnosłowiańskim atlasie językowym, Warszawa 2004.
2. Historia
- 1929 - projekt opracowania Ogólnosłowiańskiego atlasu językowego (OLA) na I Międzynarodowym Kongresie Slawistów w Pradze;
- 1958 - referaty dotyczące opracowania OLA na IV Międzynarodowym Kongresie Slawistów w Moskwie (Avanesov, Benštejn i Stieber);
- 1961 - powołanie Międzynarodowej Komisji OLA pod przewodnictwem R. I. Avanesova;
- 1963 - powołanie międzynarodowej grupy roboczej OLA i sporządzenie podstawowej wersji kwestionariusza na konferencji w Dusznikach-Zdroju (ze strony polskiej: prof. Z. Stieber, prof. Z. Topolińska, doc. W. Pomianowska, prof. W. Doroszewski, prof. S. Urbańczyk);
- 1965 - opublikowanie kwestionariusza OLA (3454 pytania obejmujące różne działy tematyczne, część gramatyczną i semantyczną) i transkrypcji fonetycznej; prace terenowe: działalność Pracowni Ogólnosłowiańskiego Atlasu Językowego Zakładu Językoznawstwa PAN (która potem weszła w strukturę utworzonego w roku 1973 Instytutu Języka Polskiego PAN);
- 1970 - rozpoczęcie prac nad próbnymi mapami OLA na konferencji w Jadwisinie pod Warszawą;
- 1975 - ukończenie zbierania materiałów terenowych według kwestionariusza (zbadano ok. 800 punktów na obszarze Słowiańszczyzny); rozpoczęcie opracowania pierwszych tomów atlasu w ramach dwu serii: leksykalno-słowotwórczej i fonetyczno-gramatycznej (sekcje: leksykalna, fonetyczna, morfonologiczna);
- 1978 – wydanie w Moskwie tomu wstępnego OLA (red. R. I. Avanesov i V. V. Ivanov); [wyd. II, Moskwa 1994].
Dotychczas ukazały się następujące tomy OLA:
a) w serii fonetyczno-gramatycznej:
- Refleksy *ě, Belgrad 1988, red. B. Vidoeski i P. Ivić, sekr. S. Remetić;
- Refleksy *ę, Moskwa 1990, red. V.V. Ivanov, T.I. Vendina i L.E. Kalnynь;
- Refleksy *o, Wrocław 1990, red. J. Basara, sekr. A. Basara, H. Zduńska;
- Refleksy *ьr, *ъr, *ьl, *ъl, Warszawa 1994, red. J. Basara, sekr. A. Basara;
- Refleksy *ъ, *ь. Wokalizm sekundarny, Skopje 2003, red. Z. Topolińska, D. Petrović
- Refleksy *ъ, *ь. Zagrzeb 2006, red. D. Brozović, M. Menac-Mihalić;
- Refleksy *o. Moskwa 2008, red. T.I. Vendina i L.E. Kalnynь;
b) w serii leksykalno-słowotwórczej:
- Świat zwierzęcy, Moskwa 1988, red. R.I. Avanesov i V.V. Ivanov;
- Hodowla zwierząt, Warszawa 2000, red. B. Falińska, J. Siatkowski, sekr. A. Kowalska;
- Świat roślinny, Mińsk 2000, red. A.I. Padłužny, A. A. Kryvicky, L. P. Kuncevič;
- Zawody i życie społeczne, Warszawa 2003, red. J. Basara, J. Siatkowski, sekr. A. Basara;
- Gospodarstwo domowe i przygotowanie jedzenia, Moskwa 2007, red. T. I. Vendina, Ż. Ż. Varbot, L. P. Kalnyn, G. P. Klepikova;
3. Stan obecny
Działalność wydawnicza:
- równolegle w wielu krajach słowiańskich są opracowywane następujące tomy OLA:
a) w serii fonetyczno-gramatycznej:
- Kontynuanty grup *tort, *tolt, *tert, *telt, red. czeska;
- Kontynuanty *o, red. rosyjska;
- Kontynuanty *e, red. rosyjska;
- Kontynuanty *a, red. białoruska.
b) w serii leksykalno-słowotwórczej:
- Transport i komunikacja, red. ukraińska (P. Hrycenko);
- Rolnictwo, red. słowacka (A. Ferenčíková);
- Odzież i obuwie, red. łużycka (H. Jenč, S. Wölke);
- Człowiek – anatomia, zachowanie, psychika, red. polska;
- Stopnie pokrewieństwa, red. bułgarska.
4. Informacje dodatkowe
- przewodniczącą Międzynarodowej Komisji OLA przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów jest prof. Tatiana Vendina z Rosji;
- przewodniczącą Polskiego Komitetu Narodowego OLA jest doc. Jadwiga Waniakowa;
- ww.slavatlas.org
- ww.ola.zrc-sazu.si
ATLAS LINGUARUM EUROPAE (ALE)
1. Charakterystyka
- pierwszy atlas językowy całej Europy;
- obejmuje 6 rodzin językowych w tym 22 grupy językowe i ogromną liczbę pojedynczych języków, które używane są w 51 krajach (ALE zajmuje się wielkim terytorium od Islandii po Ural);
- dane do map pochodzą z 2631 punktów;
- oficjalnymi językami ALE są: angielski, francuski i niemiecki;
- każdy zeszyt atlasu składa się z dwu części: woluminu map interpretacyjnych i woluminu komentarzy;
- istotną nowością ALE (w stosunku do innych atlasów) jest to, że oprócz tradycyjnych map onomazjologicznych - zawiera on także mapy motywacyjne (pojęcie wprowadzone i objaśnione przez prof. Maria Alinei) ukazujące pozajęzykowe motywacje przedstawianych leksemów, a nie tylko zasięgi poszczególnych rdzeni (nazwy o wspólnej motywacji semantycznej, niezależnie od ich etymologii, są na mapach motywacyjnych oznaczone w podobny sposób; tym samym na mapach motywacyjnych widać areały nie pokrywające się z tradycyjnymi podziałami językowymi).
2. Historia
- atlas powstał w roku 1970 pod patronatem UNESCO;
- dotychczas wydano 6 zeszytów części pierwszej;
- wstęp i pierwsze cztery woluminy drukowano w Holandii (Assen, Van Gorcum), potem we Włoszech (Rome, Poligrafico):
- Introduction (1975),
- Premier Questionnaire (1976),
- Second Questionnaire (1979),
- Vol. I: Premier fascicule, Cartes et Commentaires (1983), mapy: arc-en-ciel ‘tęcza’, brouillard ‘mgła’, étang ‘staw’, flaque d’eau ‘kałuża wody’, grêle ‘grad’, lac ‘jezioro’, lune ‘księżyc’, mer ‘morze’, neige ‘śnieg’, nuage ‘chmura’, rivière ‘rzeka’, sauterelle ‘szarańcza’, soleil ‘słońce’, vent ‘wiatr’.
- Vol. I: Deuxieme fascicule, Cartes et Commentaires (1986), mapy: belette ‘łasica’, bouleau ‘brzoza’, branche ‘gałąź’, chandelle de glace ‘sopel’, fleur ‘kwiat’, genévrier ‘jałowiec’, peuplier ‘topola’, poire ‘gruszka’.
- Vol. I: Troisieme fascicule, Cartes et Commentaires (1988), mapy: chêne ‘dąb’, cuivre ‘miedź’, éclair ‘błyskawica’, étain ‘cyna’, foudre ‘piorun’, plomb ‘ołów’, tonnerre ‘grzmot’.
- Vol. I: Quatrieme fascicule, Cartes et Commentaires (1990), mapy: coccinelle ‘biedronka’, concombre ‘ogórek’, montagne ‘góra’, mûre ‘morwa’, pin ‘sosna’.
- Vol. I: Cinqieme fascicule, Cartes et Commentaires (1997), mapy: bleuet ‘chaber bławatek’, chien ‘pies’, maïs ‘kukurydza’, Noël ‘Boże Narodzenie’, orge ‘jęczmień’, papillon ‘motyl’, il pleut ‘pada (deszcz)’, tournesol ‘słonecznik’, ver luisant ‘robaczek świętojański’.
- ALE. Perspectives nouvelles en géolinguistique (1997),
- Vol. I: Sixieme fascicule, Cartes et Commentaires (2002), mapy: devinette ‘zagadka’, forgeron ‘kowal’, fraise ‘poziomka’, prunellier ‘tarnina’, rossignol ‘słowik’, roue ‘koło’, ruisseau ‘strumyk’, semaine ‘tydzień’, dimanche ‘niedziela’, lundi ‘poniedziałek’, mardi ‘wtorek’.
- strona polska wykonała do ALE 3 mapy: Bleuet ‘chaber bławatek’ (fasc. 5, 1997, Zakład Językoznawstwa IJP PAN pod kier. M. Szymczaka), Bouleau ‘brzoza’ (fasc. 2, 1986, Zakład Językoznawstwa IJP PAN pod kier. M. Szymczaka), Orge ‘jęczmień’ (fasc. 5, 1997, Zenon Leszczyński); Tomate ‘pomidor’ i Peigne ‘grzebień’ (fasc. 7, 2007, Janusz Siatkowski), Papier ‘papier’ i Crayon ‘ołówek’ (w druku, Jadwiga Waniakowa i Helena Grochola-Szczepanek);
- Vol. I: Septième fascicule, cartes et commentaires (2007).
3. Stan obecny
- przewodniczącym Komitetu Redakcyjnego ALE jest prof. Nicolae Saramandu z Rumunii (po ustąpieniu z tej funkcji prof. Wolfganga Vierecka z Niemiec);
- przewodniczącą Polskiego Komitetu Narodowego ALE jest doc. Jadwiga Waniakowa;
Wybór bibliografii
- Anna Basara, Barbara Falińska, 1977, “Z prac nad Ogólnosłowiańskim Atlasem Językowym”, Polonica, III, s. 227-240.
- Jan Basara, 1977, “Ogólnosłowiański atlas językowy”, Poradnik Językowy, z. 6, s. 247-262.
- Jan Basara, 1997, “Polska tradycja dialektologiczna w rodzinie języków słowiańskich”, [w:] Tradycja badań dialektologicznych w Polsce, pod red. H. Sędziak, Olsztyn, s. 9-13.
- Hanna Popowska-Taborska, 1980, [rec.], “Obszczesławianskij lingwisticzeskij atłas. Wstupitielnyj wypusk. Obszczije princypy, sprawocznyje matieriały. Moskwa 1978, ss. 254”, Polonica, VI, s. 291-299.
- Janusz Siatkowski, 1998, “Atlas języków Europy (komunikat o obecnym stanie opracowań)”, [w:] Teoretyczne, badawcze i dydaktyczne założenia dialektologii, pod red. S. Gali, Łódź, s. 79-80.
- Janusz Siatkowski, 2002, “Ogólnosłowiański atlas językowy”, Warszawskie Zeszyty Ukrainoznawcze, 13-14, s. 367-371.
- www.ale.lingv.ro
|
